Sayyid Alouddin maqbarasi

Sayyid Alouddin maqbarasi ichki shaharning eng qadimgi yodgorliklaridan biri bo‘lib, bizgacha ancha qayta qurilgan holda yetib kelgan. U dastlab qanday bo‘lgani va aynan qachon qurilgani aniq aytib bo‘lmaydi.

Ma’lumki, shayx Sayyid Alouddinning o‘zi, Naqshbandiya tariqati so‘fiysi, qabrtoshdagi bitikka ishonsak, 1303-yilda vafot etgan. Maqbara qurilishini Amir Kulol bilan bog‘lashadi, demak uni XIV asrning ikkinchi yarmiga oid deb hisoblashadi.

Binoni bir necha bor qayta qurishgan. XIX asrning birinchi yarmida Olloqulixon farmoni bilan g‘arb tomondan to‘rtburchak ziyoratxona — namozxonlar uchun asosiy xona qo‘shilgan va maqbaraga kirish o‘zgargan. XIX asr oxiriga yaqin bu yerda hurmatli Xiva xoni Sayyid Muhammad dafn etilgan; shu maqsadda ikkita qabrni birlashtirgan qabrtosh yasalgan: ustida ikkita sag‘anasi — musulmon qabrtoshlarining nishsimon yakuni bo‘lgan supa.

Me’morchilik tashqi ko‘rinishi oddiy bo‘lsa-da, aynan qarama-qarshilik bilan qiziq. Gumbazlar, devorlar va pog‘onali tromplar loy g‘ishtdan terilgan va umuman bezatilmagan. Qabrtoshlar esa shundan yanada yorqin ko‘rinadi: ular XIV asr an’anaviy xorazm uslubida rangli majolika bilan qoplangan — garchi ular aslida faqat 1860-yillarda bezatilgan bo‘lsa-da.