«Anush-xona» hammomlari (XVII asrdagi hammom majmuasi)

Anushaxon hammomi Oq masjid yonida turadi; poydevori 1664-yilda qo‘yilgan. Xiva o‘z hammomlari shuhrati uchun tarixchi Abulg‘ozixonga — Anushaxonning otasiga qarzdor. Hammom vaqf bo‘lib xizmat qilgan: undan tushgan daromad Oq masjidni saqlashga ketgan.

O‘sha davrning sharq hammomlari dahliz, yechinish xonalari va yuvinish xonalaridan iborat bo‘lgan. Bu yerdagi tuzilish ham shunday, pol ostidan isitish tizimi va issiqlikni uzoq ushlab turgan yarim yerto‘la xonalari bilan. Muhandislik — kanalizatsiya, isitish, suv ta’minoti — hozir ham hayratlantiradi.

Hammom bilan nomni izohlovchi voqea bog‘liq. Abulg‘ozixonning to‘qqizta o‘g‘li bo‘lgan va u qizni juda istagan. O‘ninchi farzand tug‘iladigan vaqt kelganda unga qiz tug‘ildi deb aytishgan va u sevimli arman cho‘risi sharafiga uni Anusha deb atagan. Ko‘p yillar o‘tib xon, ko‘plab muvaffaqiyatli janglar ishtirokchisi, Buxoro amiriga asir tushgan. O‘g‘illar otasini qutqarishga shoshilmagan, Anusha esa darhol yo‘lga chiqqan. Amir to‘qqizta aka o‘rniga xonning qizini ko‘rib hayratlangan. Anusha shart taklif qilgan: agar amirni hayratlantira olsa, u otasini qo‘yib yuboradi. Amir rozi bo‘lgan. Shunda Anusha kiyimini yechgan — uning ostida yigit tanasi bor edi. Amirga so‘zida turishdan boshqa chora qolmagan. Uyga qaytib Abulg‘ozixon aytgan: ma’lum bo‘ldiki, mening to‘qqizta emas, bitta o‘g‘lim bor — Anusha.

Qutqarilgani uchun minnatdorchilik sifatida u o‘ninchi farzandi sharafiga masjid va shifobaxsh hammom qurdirgan.