Palvon Darvoza majmuasi

Xivaning eng gavjum joyi — Ichan Qal’aning sharqiy darvozasi yonidagi maydon; darvozani Palvon Darvoza, ya’ni «pahlavonlar darvozasi» deb atashadi.

Atrofda bir yo‘la bir necha tarixiy qurilma turadi: Anushaxon hammomi (poydevori 1664-yil), bir qavatli Xo‘jamberdibiy madrasasi (1688), Olloqulixon madrasasi (1834–1835), Tim — yopiq bozor (1836–1838), Tosh Hovli saroyi (1830–1838), Olloqulixon karvonsaroyi (1832–1833) va Qutlug‘ Murod inoq madrasasi (1804–1812). Ularni ehtiyojga qarab qurishgan va vaqt o‘tib binolarning bir qismi Ichan Qal’a devorlaridan tashqariga chiqib ketgan. Ularning bari go‘zal bezagi va nozik me’morchiligi bilan ajralib turadi — kichik bir maydonchada deyarli butun xiva maktabi jamlangan.

Darvozaning o‘zi 1804–1806-yillarda qurilgan va ravoqli peshtoq shaklida; kiraverishda «Shahri Xiva» yozuvi va yil — 1806 o‘qiladi. Majmua nihoyat Olloqulixon davrida, 1835-yilda qurib bitkazilgan. Kirish ravog‘idan keyin ko‘p gumbazli savdo galereyasi ketadi, uning ikki tomonida savdogar do‘konlari turgan.

Bu joyning qorong‘i sahifasi ham bor. Ichan Qal’adan chiqishda, darvozaning o‘ng tomonida 1873-yilgacha qul bozori ishlagan; shu yerda xon farmonlari e’lon qilingan va jinoyatchilar qatl etilgan. Darvozaning xalq nomlari shundan — «Qul darvoza» va «Pashshab darvoza», ya’ni qatl darvozasi.