Zangiota majmuasi

Toshkent chegarasidan o‘n besh kilometr janubda poytaxt atrofidagi eng qadimgi yodgorlik majmualaridan biri joylashgan. U XIV asrdan XIX asrgacha shakllangan, Zangiota maqbarasi atrofida asta-sekin qurilmalar qo‘shilib borgan.

«Zangiota» — «qora ota» — shayx Ayxo‘jaga xalq bergan laqab, terisining qoraligi uchun. U ulug‘ arab urug‘idan chiqqan, Markaziy Osiyo turkiy xalqlarining ma’naviy peshvosi Ahmad Yassaviyning beshinchi muridi bo‘lgan va 1258-yilda vafotigacha shu yerlarda va’z qilgan.

Majmua qanday paydo bo‘lganini rivoyat tushuntiradi. XIV asr oxirida Amir Temur Ahmad Yassaviyga maqbara qurishni buyurgan, ammo devorlar birin-ketin qulagan. Tushida hukmdorga Yassaviyning o‘zi ko‘rinib, avval Zangiota qabri ustiga maqbara qurilishi kerakligini aytgan. Amr bajarilgan, XIV asrning to‘qsoninchi yillarida birinchi bino qurilgan, Yassaviy maqbarasi esa shundan keyin bemalol ko‘tarilgan.

Ansambl uch qismga bo‘linadi: XIV–XIX asr binolari; Zangiotaning rafiqasi Anbar bibi maqbarasi bo‘lgan qabriston; va katta bog‘. Birinchi qism — maqbaraning o‘zi, Namozgoh masjidi, minora, sobiq madrasa va uning oldidagi ichki hovli.

Kirish — rangli mozaika, arab yozuvi va ikki yonidagi guldasta bilan bezatilgan masjidning baland peshtog‘i. Masjidni 1870-yilda mahalliy qozi qurdirgan; 1914–1915-yillardagi ta’mirda kirish oldidagi katta ayvon tekis tom o‘rniga qiya tom olgan, janubiy peshtoq ham o‘zgargan. Ichki bezak saqlanmagan, ammo ayvonning o‘yma ustunlari, devor va shift o‘ymakorligi hamda bo‘yog‘i joyida.

XVIII–XIX asr madrasasi — pishiq g‘ishtdan qurilgan to‘rtburchak bino, hujralari ichki trapetsiya shaklidagi hovliga ochiladi.

Bu yerga vaqt zaxirasi bilan borish kerak: bu ziyoratchilar oqimi to‘xtamaydigan amaldagi ziyoratgoh, bog‘ esa tashrifning bir qismi.