Qatag‘on qurbonlari xotirasi majmuasi

«Shahidlar xotirasi» yodgorlik majmuasi 2002-yil 31-avgustda, Qatag‘on qurbonlarini yod etish kunida ochilgan. Joy bejiz tanlanmagan: aynan shu yerda, hozirgi teleminora ro‘parasidagi Bo‘zsuv kanali bo‘yida, o‘ttizinchi yillarda hukmlar ijro etilgan. Qatl etilganlar orasida o‘zbek yozuvchi va shoirlari — Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, Fitrat bor edi.

1937-yildan 1953-yilgacha bo‘lgan davr O‘zbekiston bo‘ylab stalincha qatag‘on to‘lqini bilan o‘tdi: taxminan 14 000 kishi otilgan, 118 000 kishi lagerlarga jo‘natilgan. Zarba olimlar, adiblar, san’at arboblari, siyosatchi va jamoat namoyandalariga — aslida respublika madaniy hayoti tayangan qatlamga tushdi.

Majmua o‘n yetti gektarni egallaydi: muzey, rotonda va bog‘. Muzey binosi sharq ruhida qurilgan — ko‘k gumbaz ostidagi yog‘och o‘ymakorlikli devorlar. Ekspozitsiyada noyob fotosuratlar va hujjatlar: stalincha qatag‘on, mustaqillik uchun kurash, jadidchilik harakati, GULAG lagerlari.

Rotonda — sakkizta marmar ustunga tayangan firuza gumbaz, balandligi yigirma yetti metr. Markazida vatan uchun halok bo‘lganlar xotirasi abadiy yashashi haqidagi yozuvli ramziy nefrit qabrtosh yotadi.

Atrofdagi bog‘ yodgorlikning bir qismi: begunoh halok bo‘lganlar xotirasiga yosh tuyalar va gullar ekilgan. Bugun bu kanalga qaragan tinch joy, bu yerga tarix uchun ham, shunchaki o‘tirish uchun ham kelishadi.