«Kukeldash» madrasasi (1570-y.)

Ko‘kaldosh — Toshkentning eng yirik madrasasi va Markaziy Osiyoda saqlanib qolgan XVI asr madrasalarining eng kattalaridan biri. U shaharning tarixiy markazida, IX–X asrlarda uchta shahar darvozasidan biri — Kesh darvozasi turgan Registon maydoni yonida joylashgan.

U 1570-yil atrofida Shayboniylar davrida, Toshkent sultonlari Baroqxon va Darveshxonga yaqin vazir buyurtmasiga ko‘ra qurilgan. Vazir «ko‘kaldosh» — xonning emikdosh og‘asi laqabini olgan, u binoga ham o‘tgan.

Madrasa pishiq g‘ishtdan, bunday inshootlar uchun odatiy tarhda qurilgan: perimetri bo‘ylab hujralar bo‘lgan katta ichki hovli, baland peshtoq, burchaklarda guldasta minoralari. Peshtoqda koshin va sirlangan g‘isht qoldiqlari saqlangan, derazalarda esa panjara — quyoshdan to‘suvchi panjaralar bor, ularning naqshlarida Alloh va Muhammad payg‘ambar ismlarini ilg‘ash mumkin.

To‘rt yarim asr binoni ko‘p narsadan o‘tkazgan. XVIII asrda u karvonsaroy, keyinroq qal’a bo‘lgan; madrasa bir necha bor tanazzulga uchragan, yongan, zilzilalardan shikastlangan va qayta tiklangan. Hozirgi ko‘rinishi dastlabkisidan sezilarli farq qiladi, garchi o‘lchamlari va umumiy tarhi saqlangan bo‘lsa-da.

Madrasa Juma masjidi yonida va Chorsu bozoridan ikki qadam narida turadi — bu uch nuqtani bitta sayrda ko‘rish qulay.