Qaffol ash-Shoshiy maqbarasi

Abu Bakr Muhammad Qaffol ash-Shoshiy 903-yilda Toshkentda qulfsoz oilasida tug‘ilgan — «qaffol» laqabi shundan. Rivoyatga ko‘ra, u shunday go‘zal qulf yasaganki, uning kalitining o‘zi bir kilogrammdan ortiq tortgan.

U Toshkent, Buxoro, Termiz va Samarqand madrasalarida o‘qigan, Imom Buxoriy va Muhammad at-Termiziyning shogirdi hamda ma’naviy vorisi hisoblangan, ko‘p marta haj qilgan va musulmon olamining shaharlarini kezib, yetuk ilohiyotshunoslar bilan bahslashgan. Obro‘si shu qadar baland ediki, arab olamida uni Buyuk Imom deb atashgan; zamondoshlari Movarounnahrda unga teng olim yo‘q deyishgan. Shunga qaramay u avvalo toshkentlik — ash-Shoshiy bo‘lib esda qolgan. Ilohiyot va shofe’iy fiqhidan tashqari u notiqlik va she’riyat bilan ham shug‘ullangan; «Dialektika go‘zalligi» asari saqlanib qolgan.

Qaffol ash-Shoshiy 976-yilda vafot etib, shahar devori yonidagi Bog‘i Kaykovus bog‘ida dafn etilgan. Joy darrov muqaddas bo‘lib qolgan, keyingi asrlarda uning atrofida butun Hazrati Imom ansambli o‘sgan. X asrdagi ilk maqbara saqlanmagan; hozirgisi XVI asr o‘rtasiga oid — bosh peshtoqda quruvchilar nomi va sanani hozir ham o‘qish mumkin.

Shakli maqbara uchun g‘ayrioddiy: bu xonaqoh, ya’ni darvesh va yo‘lovchilar uchun boshpana. Bino to‘rtburchak, nosimmetrik tarhli, baland supaga ko‘tarilgan; og‘irligiga qaramay gumbaz uni tik va hatto nozik ko‘rsatadi. Kirish peshtog‘i ko‘pchilik maqbaralardagidek Makkaga emas, shimolga qaragan. Xochsimon zaldan tashqari burchak pilonlarida ziyoratchilar uchun uch qavat hujra bor.