"Panjob" masjidi va madrasasi majmuasi

Pandjob tarixiy tumani («Besh suv»)

Tumanning «Pandjob» nomi (fors va tojik tillarida — «Beshtog» yoki «Besh suv») qadimiy ariqlarning keng tarmog‘i bilan bog‘liq. XVIII–XIX asrlarda bu yerda Nodir-shoh va buxorolik amirlar yurishlaridan so‘ng Movarounnahrga ko‘chib kelgan o‘rta osiyolik eronliklar (shia forslar) ixcham yashagan o‘ziga xos mahalla shakllangan. Jamoa o‘z tili, e’tiqodi va boy hunarmandchilik an’analarini saqlab qolgan.

Majmua qurilishi (1889-yil)

Majmua barpo etilishining tashabbuskori, me’mori va homiysi samarqandlik savdogar Xoja Abduraim bo‘lgan:

Forsning muqaddas markazlariga (Mashhad, Nishopur, Isfahon, Sheroz, Qum) ziyorat qilib, u yerdan chizmalar va me’morchilik g‘oyalarini olib kelgan.

1889-yilda eski namozgoh o‘rnida usta keng ko‘lamli ansambl barpo etgan: baland minorali jome masjidi, madrasa, choyxona, hovuz va Mashhad hammomlari namunasidagi «Hammom Dovuti Pandjob» sharqona hammomi.

Me’morchilik va Firdavsiy haykali

Madrasa: Yopiq to‘rtburchak hovlili bir qavatli g‘ishtli bino bo‘lib, uning perimetri bo‘ylab auditoriyalar (darsxonalar) va talabalar uchun turar joy hujralari joylashgan. Soyali hovlida qadimiy hovuz atrofida bog‘ barpo etilgan.

Shoir Firdavsiy haykali: Madrasa hovlisida buyuk fors-tojik shoiri, «Shohnoma» dostoni muallifi Abulqosim Firdavsiyga o‘rnatilgan ta’sirchan bronza yodgorlik o‘rnatilgan (haykal Bahmon Mohassesning mashhur Rim yodgorligining nusxasidir).

Masjid: Keng namozxona binosi bo‘lib, ustunli ayvoni stalaktit o‘yma kapitellar va naqshinkor bezaklar bilan ziynatlangan.

Qayta tiklanish va zamonaviy hayot

1924-yilda yopilgach, majmua uzoq o‘n yillar davomida omborxona va muassasalar sifatida foydalanilgan. 1990-yillarning boshlarida davlat ko‘magi va Eron diasporasi tashabbusi bilan majmua kapital ta’mirlangan (ishlarda Eron ustalari ishtirok etgan). Pandjob masjidi faol — har yili bu yerda Muharram oyining (Ashuro) motam marosimlariga minglab mo‘minlar yig‘iladi. Madrasa davlat tomonidan YUNESKO homiyligidagi me’moriy yodgorlik sifatida qo‘riqlanadi.