Imom ad-Darimiy maqbarasi

Ilohiyotchining shaxsi va uning ilmga qo‘shgan hissasi

Abu Muhammad Abdulloh ad-Dorimiy 797/798-yilda Samarqandda, Dorim qishlog‘ida (Ispandiy qishlog‘ining tarixiy nomi) tug‘ilgan. Boshlang‘ich ta’limni vatanida olgach, u musulmon tafakkurining asosiy markazlari — Bag‘dod, Damashq, Qohira, Makka va Madinaga uzoq safarlar qilgan.

Samarqandga qaytgach, ad-Dorimiy tan olingan ma’naviy yetakchi va Movarounnahrning shayx ul-islomi bo‘ldi. Uning olimlar orasidagi obro‘si so‘zsiz edi:

Buyuk muhaddislarning ustozi: Uning shogirdlari orasida hadis ilmining eng buyuk bilimdonlari — Muhammad al-Buxoriy, Muslim ibn al-Hajjoj, Abu Iso at-Termiziy va Abu Dovud bor. Tarixiy xronikalar guvohlik beradi: 869-yilda Imom al-Buxoriyga ustozning vafoti haqidagi xabar yetib borganda, u ko‘z yoshlari bilan janoza o‘qib, to‘ldirib bo‘lmas yo‘qotishni motam tutgan.

Asosiy asari «Sunan ad-Dorimiy»: To‘plam 3 400 dan ortiq tekshirilgan hadisni o‘z ichiga oladi va sunniy islomning to‘qqizta asosiy kanonik majmuasi («Kutub at-tis’a») qatoriga kiradi. Shuningdek, ad-Dorimiy Muqaddas Qur’onga eng qadimiy tafsirlardan (sharhlardan) birini ham tuzgan.

Beg‘ubor halollik: Pok vijdonli inson bo‘lgan ad-Dorimiy dunyoviy ne’matlardan bosh tortgan. Samarqand hokimi uni oliy qozi (qozikalon) etib tayinlashni talab qilganda, imom roppa-rosa bitta sud ishini ko‘rib chiqib, zudlik bilan iste’fo so‘ragan va kamtarin ustoz hayotini afzal ko‘rgan.

Ispandiy qishlog‘idagi ziyoratgoh tarixi

O‘rta asr samarqandlik tarixiy risolasi «Samariya» mutafakkir va uning ukasi xoki qadimiy Ispandiy qishlog‘ida (shahardan 11 chaqirim uzoqlikda) ekanini tasdiqlaydi. 2000-yilda mozor va tarixiy masjid dastlabki obodonlashtirishdan o‘tkazilgan.