Moskvalik Aleksiy sobori

Qurilish va garnizon tarixi (1909–1912-yillar)

XX asr boshlarida Samarqandning Yevropa qismidagi ko'p sonli harbiy garnizonning ma'naviy ehtiyojlari uchun monumental tosh cherkov qurishga qaror qilindi.

Loyihani Peterburg me'mori Fyodor Verjbickiy Samarqand harbiy muhandisi Fyodor Smirnov ishtirokida Harbiy vazirlik tomonidan tasdiqlangan harbiy ibodatxona namunasi asosida ishlab chiqdi.

Tantanali tamal tosh qo'yish marosimi 1909-yilda Rostovtsev va Nikolayevskaya ko'chalari burchagida bo'lib o'tdi. 1911-yil kuzida qurilish yakunlandi, 1912-yilda esa cherkov Moskva avliyosi Aleksiy nomiga — Rossiya taxti vorisi tsarevich Aleksey Nikolayevichning samoviy homiysi sharafiga muqaddaslashtirildi.

Arxitektura va rejalashtirish

Konstruksiya: Ibodatxona zalsimon tipda (24 × 16 metr), ichki tayanch ustunlarsiz, shu tufayli yorug'lik va havoga to'la yagona, ajoyib akustikaga ega ibodat makoni yaratiladi.

Uslub: Pskov-Novgorod va Moskva o'rta asr me'morchiligidan ilhomlangan ixcham neorus uslubi. Fasadlar quyuq shakldor g'ishtdan, oq-sariq rangda terilgan, belbog'lar, shirinkalar va kokoshniklar bilan bezatilgan.

Vertikallar: Asosiy kirish eshigi ustida ochiq qo'ng'iroq qavati bo'lgan chodirsimon qo'ng'iroqxona ko'tarilgan, markaziy ibodat zali esa piyozsimon gumbazli baland yorug'lik barabani bilan qoplangan.

Xarobalik yillari va qayta tiklanish

1920-yillarda sovet hokimiyati soborni yopdi, chodirsimon qo'ng'iroqxona va toj gumbazni buzib tashladi. Bino o'nlab yillar davomida harbiy qismning yopiq hududida qolib, ombor va ma'muriy ehtiyojlar uchun ishlatildi.

1996-yilda ibodatxona Toshkent va O'zbekiston yeparxiyasiga topshirildi.

1996-yil 13-noyabrda tarixiy voqea yuz berdi: ibodatxonani Moskva va butun Rus Patriarxi Aleksiy II Markaziy Osiyoga tashrifi chog'ida shaxsan muqaddaslashtirdi.

Keyingi yillarda parishonlar va xayriyachilar ehsonlari hisobidan qo'ng'iroqxona, gumbaz butunlay qaytadan qurildi, o'yma ikonostas yasaldi va qo'ng'iroqlar sotib olindi.