Shayboniyxon ko'prigi (Zarafshon daryosida, 1502-yil)

Toshkentdan Samarqandga poyezdda ketayotib, Zarafshon ustidagi o‘tishda chap tomonda ulkan g‘isht ravoq — eski ko‘prik xarobalari ko‘rinadi. Kunbotarda u ayniqsa salobatli ko‘rinadi.

Xalq orasida qurilishni Temur bilan bog‘lashadi, aslida esa ko‘prikni o‘zbek xoni Shayboniy qurdirgan. Bu haqda o‘rta asr tarixchisi va shoiri Kamoliddin Binoiy yozadi: 1502-yilda Shayboniyxon qo‘shini bilan Buxorodan Samarqandga qaytayotib, Kuhak daryosiga yetganda eski ko‘prik buzilganini ko‘rgan. Kechuv juda og‘ir kechgan va xon bu yerda yangi, mustahkam ko‘prik qurishni buyurgan. Ish Samarqandning eng yaxshi me’morlariga topshirilgan.

Qurilishda butun qo‘shin qatnashgan. Daryo oldindan tuzilgan reja bo‘yicha to‘g‘on bilan to‘silgan va qurilish bir oycha vaqt olgan: ko‘prik 1502-yil 3-noyabrda tugatilgan. Shu joydagi daryo kengligiga qarab, ko‘prik uzunligi ikki yuz metrdan ortiq bo‘lgan deb taxmin qilish mumkin, saqlangan ravoq o‘lchamiga qarab esa ravoqlar yettita bo‘lgani ayon.

Ko‘prik qachon ishdan chiqqani va yemirila boshlagani aniq ma’lum emas. Bitta ravoq qolgan va u sayyohlik marshrutlaridan chetda turadi: unga tuproq yo‘l bilan borish mumkin, buni kechqurun qilgan ma’qul.