Mavzoley "Gur-Emir"

Yaratilish tarixi

Majmua qurilishi 1403-yilda Amir Temurning buyrug‘i bilan uning katta nabirasi va rasmiy taxt vorisi Muhammad-Sultonning to‘satdan vafotidan so‘ng boshlangan. Dastlab bu hududda madrasa va xonaqoh joylashgan bo‘lib, biroq shahzodani dafn etish uchun Temur monumental maqbara qurishni buyurgan.

Temurning o‘zi 1405-yilda Xitoyga yurish chog‘ida vafot etgach, uning jasadi Samarqandga olib kelinib, aynan shu maqbarada dafn etilgan. Ansamblning yakuniy qurib bitkazilishi va ichki bezak ishlari sarkardaning nabirasi — Mirzo Ulug‘bek tomonidan amalga oshirilgan. U shuningdek, mashhur o‘ymakor nefrit qabrtoshini ham o‘rnatgan.

Me’moriy ko‘rinishi

Gumbaz: Binoning asosiy dominantasi — baland silindrsimon baraban ustida ko‘tarilgan, monumental arab xati bilan bezatilgan, diametri taxminan 15 metr bo‘lgan 64 qovurg‘ali firuza-ko‘k gumbaz.

Kirish qismi: Fasad sirlangan g‘isht va polixrom mayolikadan geometrik naqshlar (girihlar) bilan bezatilgan ulug‘vor peshtoq bilan bezalgan.

Interyer va qabristonlar

Asosiy zal: Devorlar yashil oniks panellari bilan qoplangan, gumbaz ravoqlari esa stalaktit o‘tishlari bilan «kundal» texnikasida zarhallangan bo‘rtma naqshlar bilan bezatilgan.

Qabrtoshlar: Zal markazida dekorativ kenotafalar o‘rnatilgan. Temurning qabrtoshi butun bir to‘q yashil nefritdan o‘yib ishlangan. Tarixiy qabrlar esa aynan ularning ostida — yer osti maqbarasida joylashgan.