Sadriddin Ayniy uy-muzeyi

Haqida

Muzey Registon ko‘chasidagi uyni egallaydi — 1920-yildan boshlab bu yerda o‘zbek va tojik adabiyoti uchun bir xil darajada muhim yozuvchi, olim va jamoat arbobi Sadriddin Ayniy (1878–1954) yashagan.

Ekspozitsiya ochib beradigan tarjimai hol roman kabi o‘qiladi. Ayniy G‘ijduvon yaqinidagi Soktari qishlog‘ida tug‘ilgan: otasi tegirmon toshi yasagan, bobosi mulla bo‘lgan. Birinchi muallim savodsiz chiqqan, o‘qish-yozishni bolaga Buxorodan qaytgan qo‘shnisi o‘rgatgan. O‘n bir yoshida chechak epidemiyasida otasi, onasi va amakisini yo‘qotib, oila boshlig‘i bo‘lgan va ukalarini boqqan. 1890-yilda u baribir Buxoroga yetib borgan va Mir Arab madrasasiga kirgan.

Uni madrasa kitoblaridan ko‘ra she’r ko‘proq qiziqtirgan. «Ayniy» taxallusini 1896-yilda olgan, 1905-yilga kelib tanilgan shoir bo‘lgan, «Ma’rifat» jamiyatini tuzgan va usuli jadid maktablari uchun darsliklar yozgan. Jadidlarga yaqinligi qimmatga tushgan: 1915-yildan nazorat ostida, yashirinib yurgan, paxta zavodida ishlagan, 1917-yilgi namoyishdan keyin esa yetmish besh tayoq zarbini olib, «Obxona» zindoniga tashlangan — u yerdan kamdan-kam kishi tirik chiqqan. Uni rus askarlari ozod qilgan. Bir ukasi amir buyrug‘i bilan qatl etilgan, ikkinchisi bosmachilar qo‘lida halok bo‘lgan.

1920-yildan Ayniy Samarqandda yashab, adabiyot bilan shug‘ullangan. U «Tojik adabiyoti namunalari» nomli birinchi antologiyani tuzgan, «Odina», «Dohunda», «Qullar» va «Esdaliklar»ni, shuningdek Rudakiy, Ibn Sino, Sa’diy, Bedil, Navoiy va Ahmad Donish haqida ilmiy kitoblar yozgan. 1949-yilda O‘zbekiston Fanlar akademiyasining faxriy a’zosi, 1951-yildan esa Tojikiston Fanlar akademiyasining birinchi prezidenti bo‘lgan.

Zallarda fotosuratlar, qo‘lyozmalar, nashrlar va shaxsiy buyumlar to‘plangan — ular yozuvchi mehnatini ham, u kechgan davrni ham ko‘rsatadi.