Afrosiyob muzeyi

Haqida

Afrosiyob — qadimda Samarqand turgan shaharcha: 219 gektar va 2100 yil davomida to‘plangan o‘n bir madaniy qatlam. Tepalik relyefida hamon qal’a, mudofaa devorlari va shaharga suv keltirgan kanal qoldiqlari ko‘rinadi.

Bu yerda Bartold va Vyatkin, keyinroq Sh. Toshxo‘jayev, Ya. G‘ulomov, M. X. Isomiddinov qazishma olib borgan. 1958-yilda doimiy arxeologik guruh tuzilgan; o‘ttiz yilda u ellikdan ortiq qazishma o‘tkazib, yodgorlik xronologiyasini aniqlagan va shaharning turli davrlardagi topografik rejalarini tuzgan. 1989-yildan o‘zbek-fransuz ekspeditsiyasi, 2010-yildan Samarqand muzey-qo‘riqxonasi ekspeditsiyasi ishlaydi.

Muzey 1970-yil 24-oktyabrda shaharchaning sharqiy chekkasida ochilgan. Birinchi zal Afrosiyobning o‘rganilish tarixiga bag‘ishlangan, relyef xaritasi bilan. Ikkinchisida shaharning eng qadimgi asrlari, ular orasida miloddan avvalgi VIII asr oxiri — VII asr boshiga oid xum bor: u Samarqandning yoshini 2750 yilga yaqin deb ko‘rsatadi. Uchinchi zal ellinizm davriga ajratilgan: miloddan avvalgi III–II asr mudofaa devorlari maketlari, qurollar, tangalar, terakota, o‘yma bezak. To‘rtinchisida milodiy I–V asrlar turmushi, jumladan IV asr mehrob-o‘chog‘i va terakota haykalchalari. Beshinchisida zardushtiylik ashyolari: ossuariylar, mehrobli xona, raqqosa shaklidagi yog‘och kariatida, teriga yozilgan xat va sug‘d yozuvli tosh tosh.

Asosiy xazina — «Elchilar zali» freskalari, 1965-yilda Toshkent yo‘li qurilishida bir necha yuz metr naridan tasodifan topilgan. Bu VII asrning uchinchi choragida Samarqandni boshqargan Varxuman qarorgohining tantanali zali; rasmlar ko‘chirib olinib, 1985-yildan muzeyda namoyish etiladi.

G‘arbiy devorda marosimning o‘zi: bir qahramon kiyimi etagidagi o‘n olti qator sug‘d matni qabul haqida hikoya qiladi, pastda esa elchilar sovg‘alar bilan keladi. Qora qalpoqli xitoyliklar ipak va meva olib keladi, yonlarida uzun sochli turklar, tog‘ viloyatlari elchilari va sochiga par taqqan koreyslar. Shimoliy devorda malikaning sozandalar bilan qayiqda sayri va yirtqichlar oviga; janubiy devorda Navro‘z kunlari ajdodlar qabriga qurbonlik hayvonlari va oq fil bilan yurish; sharqiy devorda suv, baliq va bolalar — yo afsonaviy Chaychasta ko‘li, yo Zarafshon.

Yuqori qavat hikoyani arab istilosidan Chingizxon kelishigacha olib boradi: «Juyi arziz» suv keltirgichi maketi bilan suv ta’minoti tizimi, IX asr keramika quvurlari, hunarmand pechlari, Ipak yo‘li mollari va shahar himoyachilarining erib ketgan zirhlari.