Xolchayon

Xolchayon Surxondaryo viloyatidagi Denov shahridan o‘n kilometr narida joylashgan. Antik manzilgoh eramizdan avvalgi birinchi ming yillikning o‘rtalariga oid deb sanaladi.

Qazishmalar qal’a devori va xandaq bilan o‘ralgan 240 ga 240 metrli arkni ochgan — bu yunon-baqtriya davri. Eramizning dastlabki asrlarida, Kushonlar davrida Xolchayon kengaygan va bu yerda yangi qurilmalar paydo bo‘lib turgan.

Ark ichida 26 ga 35 metrli, uch qismdan — tantanali va ikki yon qismdan iborat sulola saroyi turgan. Tantanali qism to‘rt ustunli ayvondan boshlangan; u uchta eshik o‘yig‘i orqali bosh zalga chiqqan, u yerda o‘tirish uchun so‘falar qurilgan. Zal devorlarini dunyoviy syujetlardagi naqsh va haykaltaroshlik bezagan: shoh saroyidagi qabul, otliqlar yurishi, shoh mulozimlari, jang manzaralari. Zallardan tashqari markaziy qismda ko‘plab xona va yo‘laklar bo‘lgan.

Bu yerdagi naqsh rangli, haykaltaroshlik tasvirlarining yuzlari esa yorqin ifodalangan, portret xarakterida, har birining o‘z fe’li bor. Bu kamdan-kam uchraydi va Xolchayon aynan shuning uchun qadrlanadi: asarlar o‘z davrining betakror san’ati hisoblanadi.

Vaqt o‘tib saroy vazifasini o‘zgartirib, ajdodlar ilohiylashtiriladigan ziyoratgohga aylangan.