Dalvarzintepa

Dalvarzintepa Surxondaryo viloyatining Sho‘rchi tumanida, Termizdan oltmish kilometr shimolda yotadi va bir yo‘la bir necha sababga ko‘ra e’tiborga loyiq.

Eng mashhuri — umumiy og‘irligi o‘ttiz olti kilogramm bo‘lgan oltin buyumlar xazinasi: uzuklar, marjonlar va boshqa taqinchoqlar; ular bu yerdagi zargarlar qanchalik mohir bo‘lganini ko‘rsatadi. Buddaviy ziyoratgoh ham kam ahamiyatli emas — u O‘zbekiston hududidagi eng qadimgi buddaviy inshoot hisoblanadi.

Yodgorlikning gullab-yashnashi Kushon podsholigi davriga to‘g‘ri keladi. Arxeolog L. I. Albaum buni hali 1930-yillarda qazishmalarda kushon davri tangalari va sopol siniqlarini topib tasdiqlagan, 1959–1960-yillardagi ekspeditsiya esa antik davrda Dalvarzintepa haqiqatan madaniy markaz bo‘lganini ko‘rsatgan. O‘shandayoq bu yerda sug‘orma dehqonchilik qo‘llanilgan va shahar tipidagi sivilizatsiya shakllangan — ko‘p jihatdan Baqtriyaning Ahamoniylar davlatiga qo‘shilishi tufayli. Shahar mahalliy ma’muriyat, zodagonlar va soliq yig‘ib, tuman hamda chegarada tartib uchun javob bergan harbiy qismlar markazi bo‘lgan. Aleksandr Makedonskiy yurishlari ham uning rivojiga turtki bergan. Butunlay tanazzul arab istilosidan keyin yuz bergan.

Bugun yodgorlik shunday ko‘rinadi. Janubda — xandaq bilan o‘ralgan eng baland qism, yuqori shahar: bu yerda kulolchilik xumdonlari, kichik ibodatxona va vinochilik topilgan. Shimolda — to‘rtburchak shaklida cho‘zilgan qurilmalar. Shahar tashqarisida buddaviy ibodatxona turadi, u yerda ko‘plab Budda, jin, devata va bodxisatva haykalchalari topilgan. Shimoli-sharqda musulmon qabristoni, shimoli-g‘arbda baqtriya ma’budasi ibodatxonasi yotadi.