Sitorai Mohi Xosa saroyi

Saroy Buxorodan to‘rt kilometr shimolda turadi va yuz yil avval amirlarning shahar tashqarisidagi qarorgohi bo‘lgan.

Bu yerda birinchi bo‘lib mikroiqlimga e’tibor berishadi: eng jazirama kunda ham issiq deyarli sezilmaydi. Joy eski usul bilan tanlangan: mo‘ljallangan maydonga so‘yilgan qo‘y go‘shti qo‘yilib, qayerda uzoqroq turishi kuzatilgan. O‘sha yerda qurishgan.

Poydevor XIX asr oxirida amir Ahadxon davrida qo‘yilgan. Asosiy binoni keyingi hukmdor Muzaffarxon yosh xotini Sitora-bonu uchun qurdirgan. Qurilishda ishlagan buxorolik ustalar Rossiyada o‘qigan, shuning uchun me’morchilikda sharq va g‘arb usullari aralashgan. Amirning xotini tez orada vafot etgan va saroy o‘zining she’riy nomini olgan: «Sitorai Mohi Xosa» — oyga o‘xshash yulduz saroyi. Oxirgi va eng katta qism so‘nggi amir Olimxon davrida qurib bitkazilgan: bosh darvozaning tantanavor ravog‘i, oranjereya, qabulxona, tantanali ayvon va yana bir necha inshoot.

Ichkaridagi asosiy narsa — taxt zali, ya’ni Oq zal. Bu yerda birinchi marta ko‘zgu fonida ganch o‘ymakorligi qo‘llanilgan; usulni usta Shirin Murodov o‘ylab topgan, unga hududda haykal o‘rnatilgan. Qabulxonalarda ganch ustiga naqsh bor va uning bir o‘ziga xosligi bor: naqsh hech qayerda takrorlanmaydi — soatlab qabulni kutgan tashrifchilarga ko‘z uzmaydigan narsa bo‘lgan.

Yozgi xona, ya’ni choyxona, rangli oynalari bilan ajralib turadi. Ziyofat zalida devorlar surilib, fasllarga qarab almashtirilgan, ammo bizgacha faqat bitta to‘plam yetib kelgan. O‘sha yerda xitoy va yapon vazalarining katta to‘plami bor; aytishlaricha, amirda zaharlangan taomdan rangi o‘zgaradigan xitoy kosasi bo‘lgan va usiz u taomga qo‘l urmagan.

Ko‘zgular alohida mavzu: tasvirni buzmaydigan venetsiya ko‘zgulari, «qaynatilgan» oynadan yasalgan romli yapon ko‘zgulari va aksni qirq marta takrorlaydigan trelyaj. Saroy rivoyatiga ko‘ra, yangi cho‘rini trelyaj oldiga olib kelishgan va u nechta aksni ko‘rsa, shuncha raqibasi bo‘lgan.

Bog‘ning ichkarisida «malika Olga pavilyoni» deb ataladigan mehmon uyi turadi, garchi Nikolay II ning singlisi unda hech qachon bo‘lmagan. Ichkarisi boy naqshlangan: faqat devoriy naqshni ta’mirlashga to‘rt kilogrammdan ortiq varaq oltin ketgan, uy esa ichkaridan tashqarisiga qaraganda ancha kattaroq ko‘rinadi.

Bugun saroyda muzey: saroy mebeli va ro‘zg‘or buyumlari, xitoy va yapon chinnisi, buxoro zardo‘zligi bilan bezatilgan XIX asr milliy kiyimlari to‘plami.