"Nosira Devonbegi" madrasasi (1622-yil)

Majmuani amir Imomqulixonning amakisi va bosh amaldori, vazir Nodir Devonbegi 1620-yillar boshida barpo etgan. U avval xonaqoh — atrofi hujralar bilan o‘ralgan va zikr uchun zali bo‘lgan darvesh so‘fiylar uchun maskan qurdirgan, so‘ng bo‘lajak hovuzning narigi tomonida karvonsaroy sifatida mo‘ljallangan binoni ko‘targan.

Mashhur voqea shu ikkinchi bino bilan bog‘liq. Ochilishda amir qurilishni ko‘zdan kechirib, uni madrasa deb atagan — hukmdorning so‘zi esa qaytarilmaydi. Karvonsaroyni shosha-pisha o‘quv muassasasiga aylantirishga to‘g‘ri kelgan: hujralar, darsxona va masjid qo‘shilgan. Shundan beri bino madrasa bo‘lib yashaydi, garchi hovlisi maktabnikidek joylashtirilmagan bo‘lsa-da.

Bu yerga kelishning asosiy sababi — peshtoq. Unda tirnoqlarida kiyik ushlagan ikki Semurg‘ qushi inson yuzli quyosh sari uchayotgani tasvirlangan. Islom bezagida tirik jonzot tasviri odat emas, madrasa peshtoqidagi bunday manzara esa noyob — buni odatda Buxoroda hech qachon butunlay yo‘qolmagan islomgacha bo‘lgan an’ana bilan izohlashadi. Mozaika yorqin, eng yaxshi kunbotar yorug‘ida o‘qiladi.

Ro‘paradagi xonaqoh kamtarroq: qat’iy peshtoq, gumbazli zal, yon tomonlarda hujralar. Hovuz va Ko‘kaldosh madrasasi bilan birga bu ikki bino kechqurun Buxoroga odam tortadigan o‘sha Labi Hovuz maydonini tashkil etadi.