"Chor-Bakr" yodgorlik majmuasi

Buxorodan besh kilometr janubi-g‘arbda, Sumiton qishlog‘ida Chor Bakr — «to‘rt Bakr» nekropoli turadi. Uni XVI asrda qura boshlashgan; dunyoda bu joyni o‘liklar shahri deb atashadi va u YUNESKO Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiradi.

Nekropolning paydo bo‘lishini hali Somoniylar davriga bog‘lashadi, Sumiton qishlog‘ining o‘zi esa birinchi o‘zbek sulolasi — Shayboniylar davrida Juybor shayxlari tasarrufiga o‘tgan. Bu yerdagi birinchi va asosiy qabr Muhammad payg‘ambar avlodi va Buxoroning siyosiy hamda ma’naviy hayotini uzoq belgilagan Juybor sulolasi asoschisi Abu Bakr Sa’dnikidir. Asta-sekin Chor Bakr ularning oilaviy qabristoniga aylangan: hudud alohida darvozalar orqali kiriladigan kichik hovlilardagi maqbaralar va daxmalar — qabr supalari bilan to‘lgan.

XVI asr oxiriga kelib Abdullaxon buyrug‘i bilan nekropol markazida madrasa, masjid va xonaqoh qurilgan — Juybor sulolasiga sovg‘a. Uchta bino markaziy maydonni chegaralaydi va hayratlanarli darajada yaxlit majmua hosil qiladi. Xonaqoh va masjid peshtoqlari keng ravoqli gumbazlar bilan bezatilgan, yon devorlar esa ikki yarusli lojalar shaklida qilingan, bu bunday turdagi binolar uchun umuman xos emas. XX asr boshida hovlining ochiq tomonida kichik minora — Kalonning kichraytirilgan nusxasi qurilgan.

Shimoliy qismda manzarali va mevali daraxtlar, uzumzor va atirgulzorlar ekilgan Chorbog‘ bog‘i joylashgan. Shahar darvozasidan bog‘ga qariyb besh kilometr uzunlikdagi ikkita ariq keladi, ikki yoni daraxt bilan qoplangan: ular Abdullaxon Chor Bakrga jazirama quyosh ostida emas, soyada borishi uchun qazilgan.

Dafn qoidalari vaqt o‘tib o‘zgargan va XIX asrga kelib bu yerda urug‘ning barcha a’zolari, jumladan ayollar ham dafn etilgan. Buxoroda aytishadi: agar ziyoratchi niyat qilib, bir kunda Bakr ismli avliyolar dafn etilgan to‘rtta maqbarani aylanib chiqsa, niyati ushaladi.