"Chashma-Ayub" maqbarasi («Iov bulog'i», XII–XVI asrlar)

Chashmai Ayyub — «Ayyub chashmasi» — Somoniylar bog‘ida, Somoniylar maqbarasi va qadimgi qal’a devori qoldiqlari yaqinida turadi. Bu bir vaqtning o‘zida maqbara va muqaddas buloq bo‘lib, avliyo Ayyub — Bibliyadagi payg‘ambar Iyov sharafiga atalgan.

Rivoyatga ko‘ra, hali Buxoro paydo bo‘lmasidan bu yerdagi odamlar chanqoqdan o‘lgan. Sayohat qilib yurgan Ayyubni ko‘rib, ular yordam so‘rashgan; u hassasi bilan yerga urgan va o‘sha zahoti salqin, tiniq suvli quduq ochilgan. Buloqning shifobaxsh kuchini bu yerda hozir ham tan olishadi.

Bino to‘g‘ridan-to‘g‘ri buloq ustida cho‘ziq prizma shaklida qurilgan. Gumbazlari turli shaklda, buloq joylashgan asosiy xona ustida esa chodirsimon konus qalpoqli qo‘sh gumbaz ko‘tariladi — Buxoro uchun odatiy bo‘lmagan siluet va shahar manzarasida darrov ko‘zga tashlanadi. Ichkarida gumbazlar ostida kichik, qorong‘i zallar; u yerda salqin va tinch.

Maqbara XII asrda Qoraxoniylar davrida qurilgan. Ikki yuz yildan keyin Amir Temur Xorazmdan ustalar keltirib, ishni davom ettirishni buyurgan — xorazmcha belgilar shundan. XIV asrdan XIX asrgacha bino bir necha bor qayta qurilgan. Unda bir nechta qabr bor; eng qadimgisi — 1022-yilda dafn etilgan ilohiyotshunos va hadis bilimdoni Xoja Hofiz Gunjoriyning qabri.

Hozir maqbarada Suv muzeyi va gilamlar ko‘rgazmasi ishlaydi. Ekspozitsiya Buxoro mintaqasi asrlar davomida qanday suv bilan ta’minlanganini ko‘rsatadi: XVIII–XIX asrlar sopol suv quvurlari, misdan chekilgan idishlar, XVIII–XX asrlar charm meshlari. Buloq suvidan tatib ko‘rish mumkin — ko‘pchilik shu uchun keladi.