"Abdulazizxon" madrasasi (1652-yil)

Abdulazizxon madrasasi 1652-yilda — ro‘parasidagi Ulug‘bek madrasasidan ikki asrdan ko‘proq keyin qurilgan, ammo ular birgalikda shu ko‘chaning yaxlit me’moriy manzarasini ushlab turadi. Bino Markaziy Osiyo me’morchiligi uchun muhim: unda o‘sha davr ustalarining nimalarga qodir bo‘lgani ko‘rinadi.

Peshtoq balandligi va bezagining boyligi bilan hayratlantiradi. Bu yerdagi ayvon ko‘pqirrali, butunlay osilib turgan muqarnaslar bilan qoplangan, Ulug‘bekniki esa sodda, uchta pasayib boruvchi ravoqdan iborat. Ayvon devorlarida mashhur shoirlar she’rlari; qo‘shni binoda o‘sha joyda Qur’ondan hikmatlar.

Naqsh ham boshqacha. Odatdagi qat’iy astral va geometrik naqshlar o‘rniga murakkabroq va yorqinroq tasvir bor, unda xitoy ajdari va baxt qushi Semurg‘ ham uchraydi: Buxoro Buyuk ipak yo‘li mamlakatlari bilan zich savdo qilgan va bu devorlarda ko‘rinadi. Bezakda o‘sha davr uchun mavjud bo‘lgan deyarli barcha usullar jamlangan: relefli majolika, marmar o‘ymakorligi, o‘yma, koshin va g‘isht mozaikasi, suvoq ustiga yelim bo‘yoqlar bilan naqsh, ganch ustiga naqsh va hatto kundal — zarhal.

Ichkarida ikkita masjid, qishki va yozgi: qishkisi kirish yo‘lagining g‘arbiy burchagida, yozgisi hovlida, ikkalasi ham hashamatli bezatilgan. Darsxonada devoriy naqshlarga diqqat bilan qarash kerak — oq fonda ko‘k rangda, xitoy va hind naqshini eslatuvchi manzaralar bilan.

Bezak oxiriga yetkazilmagan: hovlining o‘ng tomoni va peshtoqning chap tomoni bezaksiz qolgan. Abdulazizxon safarda bo‘lgan paytda mamlakatda siyosiy to‘ntarish yuz bergan va binoni qurib bitkazadigan odam qolmagan.