Boysun

2001-yilda YUNESKO Boysun mintaqasini «Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy merosi durdonasi» maqomidagi o‘n to‘qqizta madaniy makon qatoriga kiritdi — Surxon vohasining o‘ziga xosligi va bu yerda saqlangan tirik an’ana uchun.

Yaqin atrofda Surxon qo‘riqxonasi yotadi; u nafaqat o‘simlik va hayvonot dunyosi, balki hududning janubi-sharqidagi toshga aylangan dinozavr izlari bilan ham mashhur — ular bir necha yuz million yillik. O‘sha yerda mezolit va neolit qoyatosh rasmlari ham topilgan.

Boysuntog‘da jahonga mashhur Teshiktosh g‘ori joylashgan. 1938-yilda arxeologlar bu yerda neandertal bolaning qoldiqlari bo‘lgan qadimiy qabrni topgan. Uzoq vaqt bu o‘g‘il bola deb hisoblangan, ammo keyingi tadqiqotlar skelet sakkiz-o‘n yoshli qizga tegishli ekanini ko‘rsatgan. Yonidan topilgan hayvon suyaklari bu shunchaki dafn emas, to‘laqonli dafn marosimi bo‘lganini bildiradi. Antropolog M. A. Gerasimov rekonstruksiyasi bo‘yicha bolaning haykaltaroshlik portreti yaratilgan — u Termiz muzeyida saqlanadi.

Teshiktosh g‘oridan uncha uzoq bo‘lmagan joyda yana bir g‘or — Amir Temur g‘ori bor. U yerda qazishmalar olib borilmagan: ko‘chkilar xalaqit beradi.

Sayohatchi uchun Boysun — tog‘ marshrutlari, turmush tarzi saqlangan qishloqlar va bu yerga deyarli hech kim yetib kelmasligi hissi.